Vì sao làng tiến sĩ không còn phát như xưa nữa

05/06/2015 | 04:23 1859 lượt xem Thu Thu

cùng tìm hiểu nguyên nhân vì sao làng tiến sỹ không còn phát như xưa

          Làng tiến sỹ trước đây vốn nổi danh với số lượng người đỗ đạt tiến sỹ cao nhất nhì trong cả nước thì bỗng nhiên sau đó không còn người nào đỗ đạt và giữ chức tước cao nữa. Chính vì vậy mà người đời thường thêu dệt nên những câu chuyện huyền bí để giải thích cho hiện tượng đó, hiện tượng “làng tiến sỹ” không còn phát như xưa, đó là làng Kim Đôi (xã Kim Chân, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh).
Trong hàng ngàn câu chuyện bí ẩn, tâm linh mà người người ta kể cho nhau nghe chưa chắc đã có những câu chuyện có thật, nhưng những câu chuyện ấy cũng không đơn giản để lý giải vì vậy mà nó thường được gắn thêm màu sắc huyền bí.
Câu chuyện về làng Kim Đôi, xã Kim Chân, TP.Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh là một ví dụ như vậy. Số là làng nằm bên dòng sông Cầu thuộc TP. Bắc Ninh, nhân dân trong làng rất nghèo, chủ yếu làm nghề dủi tôm, dủi cá để sinh sống nhưng nói về sự học thì không ở nơi đâu bì được, tại làng này số người đỗ đạt làm quan nhiều hơn hẳn những nơi khác. Trong đó, đáng nói nhất chính là dòng họ Nguyễn với 18 tiến sỹ và dòng họ Phạm 7 tiến sỹ. Chính vì vậy mà dân làng thường kháo nhau rằng: đó chính là do làng có long mạch nên mới phát nhiều tiến sỹ, nhiều quan lại như vậy.
Theo các tài liệu thống kê được, làng tiến sĩ Kim Đôi đứng thứ 2 cả nước về số lượng tiến sĩ, chỉ sau làng Mộ Trạch ở Tân Hồng, Bình Giang, Hải Dương. Số lượng tiến sĩ của họ Vũ (Võ) làng Mộ Trạch cũng nhiều hơn họ Nguyễn. Tuy nhiên, họ Nguyễn là dòng họ duy nhất có gia đình có 5 anh em ruột cùng đỗ tiến sĩ và làm quan đại thần dưới triều vua Lê Thánh Tông. Sử sách còn ghi lại rằng: Khoa thi năm Bính Tuất 1466, hai anh em Nguyễn Nhân Bỉ và Nguyễn Nhân Thiếp cùng đỗ đạt, được bổ nhiệm làm Thái Nguyên Tham ngự và Lại Bộ Thượng thư Đông các Học sĩ. Tiếp đó là Nguyễn Nhân Bồng, đỗ khoa Kỷ Sửu 1469, làm Lễ Bộ tả Thị lang, hội viên Hội Tao Đàn nhị thập bát tú; Nguyễn Nhân Dư đỗ khoa Nhâm Thìn 1472, giữ chức Hiến Sát sứ và người em út Nguyễn Nhân Đạc đỗ khoa Ất Mùi 1475, giữ chức Hàn lâm Viện Kiểm thảo.

Nhà tổ họ Nguyễn, ở làng Kim Đôi thờ 18 vị tiến sỹ.
Năm anh em họ Nguyễn đã làm rạng danh công đức tổ tiên và vùng quê ấy, đặt những viên gạch hồng đầu tiên xây nên “Làng Tiến sĩ” Kim Đôi, mang về cho quê hương 8 chữ vàng “Kim Đôi gia thế, chu tử mãn triều” (Dòng họ Kim Đôi áo đỏ áo tía đầy triều) do vua Lê Thánh Tông ban tặng. Từ nền tảng khoa danh ấy, con cháu Nguyễn Tộc Kim Đôi tiếp tục ghi tên mình trong bảng vàng khoa cử với 13 người đỗ tiến sỹ ở các triều đại phong kiến kế tiếp. Bên cạnh đó, dòng họ Phạm cũng tự hào có 7 tiến sỹ để góp phần khiến cho nơi đây trở thành vùng đất học nổi tiếng khắp xa gần. Lời ngợi ca còn truyền tụng đến tận ngày nay:
“Kim Đôi nhiều cuộc hiển vinh
Hai lăm tiến sỹ khoa danh rỡ ràng”
Tuy nhiên điều đó kéo dài chẳng được lâu khi sự việc xảy ra đến với làng. Truyện kể rằng năm đó, ở làng Gội (nay thuộc xã Đại Xuân, huyện Quế Võ, Tỉnh Bắc Ninh) có một người đỗ tiến sĩ được quen gọi với tên Trạng Gội. Ngày vinh quy bái tổ ra mắt dân làng, Trạng Gội đã mời các vị tiến sĩ cao niên trong và ngoài vùng đến nhà mình chơi, trong đó có cả các vị cao niên ở làng Kim Đôi. Các cụ nhà họ Nguyễn ở làng Kim Đôi không biết vô tình hay hữu ý đã đúc một con chạch bằng vàng để làm quà biếu.

               Song không hiểu vì lý do gì mà Trạng Gội và nhân dân làng Gội lại cho rằng việc các cụ cao niên họ Nguyễn làng Kim Đôi tặng món quà đó là một sự khích bác, khinh miệt. Từ đó, Trạng Gội thấy ấm ức trong lòng và quyết rửa hận. Đến khi họ Nguyễn có người đỗ đạt cũng mời Trạng Gội tới chia vui, nhân cơ hội đáp lễ ấy và sẵn trong lòng mối hiềm khích xưa, Trạng Gội liền cho đúc một quả cau xanh bằng vàng mang sang tặng lại họ Nguyễn. Sự mâu thuẫn bắt nguồn từ đó và ngày một sâu sắc bởi những lần đối đáp qua lại giữa hai bên.

Sự việc không dừng lại ở đó, Trạng Gội đã nghiên cứu đường đi lối lại, phong thủy trong vùng của hai làng và xúi người dân trong làng mình đào một con mương cắt ngang giữa làng Gội và làng Kim Đôi. Sự việc ly kỳ, huyền bí ấy cứ thế mà được thuê dệt lên, cụ thể là: sau khi đào song con mương nhưng tới tận 3 tháng sau người ta vẫn thấy nước ở con mương đó gỉ màu đỏ như máu. Bán tín bán nghi, người dân làng Kim Đôi khi đó kháo nhau rằng Trạng Gội đã chơi khăm làng mình khi cho đào con mương đúng vào vị trí long mạch của làng và thứ nước đỏ kia chính là máu của long mạch và long mạch của làng đã bị chặt đứt. Nhưng cũng thật trùng hợp là kể khi con mương đó được đào cho tới nay thì cả họ Nguyễn và làng Kim Đôi không còn ai đỗ tiến sĩ nữa. Mặc dù, người dân làng Kim Đôi đã cùng nhau lấp con mương, tìm mọi cách hàn long mạch nhưng sự việc đó vẫn không có nhiều tiến triển khả quan. Kể từ đó đến nay, nhân dân làng Kim Đôi vẫn truyền tai nhau câu chuyện này và sự thực là người làng Kim Đôi tuy có một số người đỗ đạt nhưng thường không đỗ đạt cao hoặc có đỗ đạt thì cũng không giữ trọng trách cao.
Ví dụ: trong số 18 người tiến sỹ trước đây của Dòng họ Nguyễn thì có tới 7 người làm tới chức thượng thư (tương đương Bộ trưởng ngày nay) còn con cháu Dòng họ Nguyễn bây giờ dù có học cao, biết rộng cũng không thấy được vinh danh hiển hách.
Chúng ta chỉ có thể giải thích một cách cơ bản rằng: Việc đỗ đạt và làm quan bây
giờ đã khác xưa rất nhiều rồi, ở mỗi thời tiêu chí có sự khác biệt. Để lên làm được lãnh đạo và vinh danh hiển hách như xưa thì đòi hỏi nhiều yếu tố khác nhau. Do vậy nên chúng ta cũng không nên để cho yếu tố huyền bí che lấp cuộc sống thực.